نمونهء سوم : بر ما لازم است كه كودكان را از همان آغاز كودكى نگذاريم از آنچه مال خودشان نيست ، بخورند و يا اشياء ديگران را به كار ببرند . و ما مىدانيم كه در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم صدقات ( به شكل امروز ) نقدى و يا جنسى به‌طور مستقيم ، و آنچه كه براى تقسيم بين مستمندان و نظايرشان اختصاص داده مىشد در بين مردم معمول نبود . ابتدا در مسجد جمع مىكردند و يا در يكى از خانه‌هاى مخصوص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در همسايگى مسجد گردآورى مىشد . روزى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حال برگشتن به خانه نگاه كرد ، ديد نواده‌اش امام حسن عليه السّلام يكى از خرماها را برداشت و آن را داخل دهانش قرار داد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به فارسى فرمود : « كخ ! كخ ! بينداز ، مگر نمىدانى كه صدقه بر ما آل محمد ، حرام است ؟ ! » « 1 » براى اين‌كه مقدارى با اين بحث گسترده آشنا شويم ، بايد به اصل علم و آگاهى شرعى برگرديم كه شرط قطعى و ضرورى مسئوليت است ، از خودمان راجع به آن معناى مشخص كننده كه بايد اين علم و آگاهى را به آن حمل كنيم بپرسيم زيراكه در اين مورد مشكلى با اهميت فوق العاده نهفته است و آن اين است كه آيا اين آگاهى همان آگاهى جمعى است و يا فردى ؟ . . . ما با اين اصل قانون فرانسوى آشناييم كه مىگويد : « هيچ فردى را نمىتوان جاهل به قانون شمرد » در شريعت اسلامى نيز عبارتى نظير اين وجود دارد كه مىگويد : « در سرزمين اسلامى هيچ بهانه‌اى نسبت به هيچ‌كس براى نادانى وجود ندارد . » « 2 » بنابراين آيا در اين صورت همين‌كه

--> - 3050 و 3051 و 3 / 84 ، حديث 4871 ؛ نهاية الاحكام علامه حلى ، 1 / 318 ؛ سنن دارقطنى : 1 / 230 ، حديث 2 ؛ المصنف ابن ابى شيبه : 1 / 304 ، حديث 3482 ؛ مسند أحمد ، 2 / 180 ، حديث 6689 ؛ شعب الإيمان : 6 / 398 ، حديث 8650 ؛ سبل السّلام : 3 / 228 ؛ المدوّنة الكبرى : 1 / 102 ؛ وسائل الشيعه : 3 / 12 ، حديث 5 . ( 1 ) - ر . ك : صحيح بخارى : 2 / 542 ، حديث 1420 و 3 / 1118 ، حديث 2907 ؛ المبسوط طوسى : 3 / 302 ؛ المعتبر حلى : 3 / 584 ؛ صحيح مسلم : 2 / 751 ، حديث 1069 ؛ صحيح ابن حبّان : 8 / 89 ، حديث 3294 ؛ المسند المستخرج على صحيح مسلم : 3 / 135 ، حديث 2391 ؛ سنن دارمى : 1 / 473 ، حديث 1642 ؛ سنن كبراى بيهقى : 7 / 29 ، حديث 8645 ؛ المصنّف ابن ابى شيبه : 7 / 324 ، حديث 36524 ؛ مسند أحمد : 2 / 409 ، حديث 9297 ؛ مسند طيّالسى : 1 / 325 ، حديث 2482 ؛ البيان و التعريف : 2 / 139 ؛ فتح البارى : 3 / 355 ؛ الدّيباج : 3 / 170 ، حديث 1069 ؛ فيض القدير : 4 / 549 ؛ كشف الخفاء : 2 / 140 ، حديث 1916 . ( 2 ) - عبارت چنين است : « لا يعذر بالجهل فى دار الإسلام » ( يعنى در كشور اسلامى بهانه جهل و ناآگاهى پذيرفته نيست ) ، آن‌طورى كه در حاشيهء « رد المحتار » ابن عابدين : 2 / 407 و 6 / 544 ، آمده است .